Salih Dede (Neyzenbaşı Kaymakam)

SALİH DEDE [Neyzenbaşı Kaymakam]. (1810?-1888=78?). Türk bestekârı ve neyzeni. Beşiktaş Mevlevî-hânesi şeyhi Mahmud Dede ile selefı Yûsuf Zühdî Dede'nin kızının 2. oğlu, Şeyh Said Dede'nin (b. bk.) üvey kardeşi ve neyzen Yûsuf Paşa'nın (b. bk.) üvey amcası. Babası Abdülkaadir Ef., 3 yaşında iken ölünce annesi, Mahmûd Dede iîe evlendi ve Mahmûd Dede üvey oğlu Sâlih'i evlâd edindi. İstanbul'da doğdu ve öldü. Muzıkay-ı Hûmâyûn'a neyzen olarakgirdi ve kaymakam (yarbay) rütbesinde emekli oidu. Çile çıkarmış ve dede olmuştu; babası ve ağabeyi gibi §eyh olamamasının sebebi Muzıka'da çalışmasıdır. Yalnız önce Beşiktaş, bu dergâh Maçka'ya nakledilince Maçka, oradan Eyüb Bahâriyesi'ne nakledilince Bahâriye Mevlevî-hânesi ve ilâveten Kasımpaşa Mevlevî-hânesi neyzenbaşısı oldu. Büyük neyzenlerdendir. Neyi, virtüoz olan ağabeyi Said Dede'den öğrenmiştir. Şeyh Hüseyin Fahreddin Dede gibi bir virtüozun ilk ney hocasıdır. Güldeste (b. bk.) makamını o yapmışttr. Resmen adı -kaymakam olduğu için- "Sâlih Bey" olmakla beraber, "Sâlih Dede" şeklinde anılmıştır. Şeyh Nak§î Dede'den sonra o da, bir Şedd-i Arabân Ayîn besteledi. XX. asır başlarmdaki Neyzen-başı ve Semâzen Yozgath Deli Sâlih Dede başkadır. Devr-i Kebîr peşrevlerinin bir kısmı dinîdir. Çok temiz, güzel saz eserleri bestelemiştîr. Şu parçaları zamanıza kalmıştır:

1. Şedd-i Araban Mevlevî Ayîn-i Şerîfî; 2. Pençgâh Peşrevi (Devr-i Kebîr) ve 3. Sâz Semâîsi ile 4. Oyun Ha-vası, 5. Güldeste Peşrevi (Muhammes) ve 6. Sâz Semâîsi, 7. Uşşâk Peşrevi (Devr-i Kebîr) ve 8. Sâz Semaîsi, 9. Acem-Aşîrân Peşrevi (Devr-i Kebîr), 10. Bestenigâr Peşrevi (Devr-i Kebîr), 11. Hüseynî Peşrevi (Devr-i Kebîr), 12. Isfahân Peşrevi (Devr-i Kebîr), 13. Nev-Eser Peşrevi (Devr-i Kebîr), 14. Şehnâz Peşrevi (Ağır Düyek), 15. Tâhir Peşrevi (Fâhte), 16. Revnaknümâ Sâz Semâîsi, 17. Sabâ Sâz Semâîsi, 18. Segâh Sâz Semâîsi; 19. Acem-Aşîrân Peşrevi (Devr-i Kebîr), 20. Hüseynî-Aşîrân Peşrevi (Sakıyl) ve 21. Sâz Semâîsi, 22. Isfahân Peşrevi (Devr-i Kebîr), 23. Sabâ Peşrevi (Devr-i Kebîr), 24. Yegâh Peşrevi (Sakıyl) ve 25. Sâz Semâîsi; 26. Hicâz Düyek Şarkı (Bir dilbere gönül düşürdüm ki âh), 27. Hüzzâm Ağır Düyek Şarkı (Bâğ-ı hüsnünde efendim lâleler buldû kemâl), 28. Karcığar Yürük Aksak Şarkı (Rahm__et, niyâzımdır sana).

Bibliyografya. Ezgi, I, 138-9, 172-3, II, 22-4, 46-7, IV, 144 (resmi), 245-6; Ergun, II, 500, 510, 569, 637, 670, 672, 725; Arel, 331, 342, 359, 379, 409; Hoş Sadâ, 259; Arel, Turkish Mtısic, 10; Ali Rızâ Bey, 279; Öztuna, 222a, 404b, 430b; yazma ve basma güfte, âyin ve nota mecmuaları ve perâkende notalar; Nuhbe-i Elhân, Sâzende ve sair saz eserleri mecmualan; Ayîn'in notası: I. Hakkı Bey'in elyazısı defterleri, TRT Küt.; Larousse de la Musique, 1957, II, 307b; TMA, II, 202a; A. M., TA, XXVIII, 78a, A. M., Yeni TAy IX, 3.368a.

Türk Musıkisi Ans. Yılmaz Öztuna C.2 S:255 ny