Ney Dersleri
Giriş 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Ney dersleri - 11

Makamlara Giriş,Basit Makamlar ve Açıklamaları

 Bu dersimizde Makam konusuna değineceğiz. Makamları öğrenip, çeşitlii eserler icra edeceğiz ama öncelikle bazı Nazari bilgileri öğrenmemiz gerekiyor. Makamdan başlayalım:

 Makam Nedir? Türk Müziğinde belirli aralıklarla birbirine uyan ve uygun seslerden kurulu bir gam içerisinde özel bir seyir kuralı olan müzik cümlelerinin meydana getirdiği diziye Makam denir.

 Makamlar konusuna M.Ekrem Karadeniz Türk Mûsikîsinin Nazariye ve Esasları adlı kitabında şöyle değinmiş: Bugün notaları olan eserleri inceleyerek tesbit edebildiğimiz makamların sayısı 150 kadardır. Bunlardan bir kısmı birleşik makamlardır. Bir kısmı da asıl makamlardan çok az çeşni farkıyla ayrılan ikinci makamlardır. Seyirlerini ve notalarını gereği gibi tesbit edebildiğimiz başlıca temel makamlarımızın sayısı ise 100'ü geçmemektedir.

 Batı Müziğinde 24 gam yani 24 makam vardır.La Minor,Sol Majör ya da Fa diyez minör gibi.Bizim müziğimizdeki bu makam zenginliği Türk Müziğimizin ne kadar zengin bir kültüre dayalı olduğunun açıkça ifadesidir.

 Makamları daha iyi tanımamız için aşağıdaki kavramları da bilmeliyiz.

 Tam karar ya da Karar; Herhangi bir eserin en sonunda,bazen müzik cümlesinin sonunda ve mutlaka eserin makam dizisinin 1. derecesi üzerinde icra edilen notadır. Tam bir bitiş hissi verdiği için, sözün bitişi gibidir. Nokta işaretinin (.) karşılığı olduğunu söyleyebiliriz.

 Yeden;Karar perdesinden 1 tam ses ya da yarım ses aşağıdaki sese verilen isme Yeden adı verilir.

Tam karar, bir makamın en önemli perdesidir.

 Yarım karar; Basit makamlarda, makam dizisini meydana getiren çeşnilerin ek yerindeki perde güçlüdür. Bazı bileşik makamlarda 3. derece güçlülük görevini almıştır.İnici makamlarda da, istisnalar hariç, genellikle 8. derece güçlü perdesidir. İşte yarım kararlar her makarmın güçlü perdesi üzerinde yapılır. Görevi durak perdesine yakın önemdedir. Yarım kararlar durak kadar kuvvetli bitiş hissi vermez.Konuşma dilimizdeki yarım cümleler gibidir. Sözün bir kısmının bittiğini, fakat daha söylenecek şeyler olduğunu ifade eder tarzdadır. Noktalamada virgül (,) ve noktalı virgül (;) gibi aksanlara benzetebiliriz.

Yarım karar genellikle eserlerin zemin sonunda yapılır.

 Seyir; Bir makamın icrasında alt perdelerden üst perdelere çıkılması ya da üst perdelerden alt perdelere inilmesidir.Örneğin,Rast makamı çıkıcıdır.Bunun anlamı şudur:Rast makamı 2. çizgideki sol perdesinde gezinir ve daha sonra üst perdelere çıkar.Dolayısıyla makam seyir itibarı ile çıkıcıdır.Makamlar çıkıcı,inici ya da çıkıcı inici olmak üzere üç seyirden oluşur.

 Her makamın bir seyri vardır.

 Makamın güçlü Perdesi; Makamın güçlü Perdesi eser içerisinde en çok kullanılan perdenin adıdır.Basit makamlarda bu genellikle sekizli içerisinde 4. ya da 5. sesin birleştiği perdedir.

 Örneğin bir Rast makamını ele alacak olursak makamın beşlisindeki Re(Neva) perdesi için makamın güçlüsüdür diyebiliriz.

Rast Dizin

 Aynı şekilde Hüseyni makamını ele alacak olursak makamın beşlisindeki Mi (Hüseyni) perdesi için makamın güçlüsüdür diyebiliriz.

Hüseyni Dizin

 Seyir;

 Asma karar; Hangi perde üzerinde yapılacağı kesin değildir. Her makama göre değişir. İnici makamlarda tiz durak güçlü olduğuna göre, ana dizinin ek yerindeki perde asma karar perdelerinden biri olur. Fakat diğer asma kararlar her makamda genellikle birden fazla ve her makam için değişiktir. Asma kararların verdiği bitiş hissi yarım karardan daha zayıftır. Askıda kalmış bir duygu uyandırır. Soru , ünlem, hitap vs. gibi musıki cümlelerine uygundur ve bu tip musıki cümlelerinin sonunda bulunur.

 

 Makamlar yapı itibarıyle üç gruba ayrılır:

 1-) Basit makamlar.

 2-) Şed makamlar (Göçürülmüş makamlar).

 3-) Mürekkep makamlar(Bileşik makamlar).



 Basit Makamlar:

 On üç adettir:

 1-) Çargah,

2-) Buselik,

3-) Kürdi,

4-) Rast,

5-) Uşşak,

6-) Hüseynı,

7-) Neva,

8-) Hicaz,

9-) Hümayun,

10-) Uzzal,

11-)Zirgüleli Hicaz,

12-) Karcığar ve

13-) Basit Sûzinak makamlarıdır.



 Göçürülmüş Makamlar;

 On dört adettir:

 1-)Mahur,

2-)Acemaşiran,

3-)Nihavent,

4-)Ruhnüvaz,

5-)Sultanî Yegâh,

6-)Kürdili Hicazkâr,

7-)Aşk’efzâ,

8-)Ferhnuma,

9-)Zîrgûleli Sûzinâk,

10-)Hicazkâr,

11-)Evcârâ,

12-)Suz-i Dil,

13-)Şedarabân ve

14-)Reng-i Dil makamlarıdır.



 Mürekkep (Birleşik)Makamlar;

 Altmış altı adettir:

 1)Nişabur, 2)Segâh, 3)Mâye, 4-)Müstear, 5-)Hüzzâm, 6-)Vech-i Arazbar, 7-)Bileşik Gülizâr, 8-)Bileşik Isfahan, 9-)Isfahânek, 10-)Beyati Arabân, 11-)Acem 12-)Acem Kürdî, 13-)Hisâr, 14-)Hisâr Buselik, 15-)Şehnâz, 16-)Arazbâr, 17-)Sâba, 18-)Dügâh, 19-)Kûcek, 20-)Sipihr, 21-)Gerdâniye, 22-)Muhayyer Sünbüle, 23-)Dügâh Mâye, 24-)Sultân-ı Irâk, 25-)Nişâbûrek, 26-)Nikriz, 27-)Nev’eser, 28-)Pesendîde, 29-)Güldeste, 30-)Tarz-ı Nevin, 31-)Nihâvend-i Kebir, 29-)Zâvil, 30-)Pençgâh, 31-)Sûz-i Dilârâ, 32-)Büzürk, 33-)Sâzkâr, 34-)Rehâvî, 35-)Şevk-i Dil, 36-)Irâk, 37-)Eviç, 38-)Bestenigâr, 39-)Beste-Isfahan, 40-)Râhatü’l-Ervâh, 41-)Dikleş-Hâverân, 42-)Rûy-i Irâk, 43-)Revnâk-Nûma, 44-)Hüzzâm-ı Cedîd, 45-)Ferahnâk, 46-)Şevk-u Tarab, 47-)Şevk’efzâ, 48-)Şevk-âver, 49-)Tarz-ı Cedid, 50-)Hüseynî Aşirân, 51-)Bûselik Aşîrân, 52-)Aşiran Zemzeme, 53-)Nühüft, 54-)Can-feza, 55-)Sâba Aşiran, 56-)Hicaz Aşiran, 57-)Zirefkend, 58-)Ferahfeza, 59-)Dilkeşîde, 60-)Lâlegül, 61-)Sultânî Segâh, 62-)Şive-Nümâ, 63-)Şeref-Nûmâ, 64-)Yegâh, 65-)Acem’li Yegâh, 66-)Anber-efşan makamlarıdır.

 Değerli Neyzenler, biz bu makamlar arasında, günümüzde en fazla kullanılanları ve Ney için en uygun olanlarına değineceğiz.

 

 Şimdi Basit makamlardan başlayarak makamları tanıyalım:

Buselik Makamı

 Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

 Seyri: Çıkıcıdır.

 Dizisi:Yerinde Buselik beşlisine hüseyni perdesi üzrinde kürdi dörtlüsü ya da hicaz dörtlüsünüm eklenmesi ile oluşan makamdır.

 Güçlüsü:4.Aralıkdaki Hüseyni perdesidir.

 Makamın batı müziğindeki tam karşılığı La Minör dür.

 Asma Karar Perdeleri:Hüseyni,Neva ve Çargah perdeleridir.

 Genişlemesi:Muhayyer perdesi üzerinde buselik makamını kullanarak genişler.

 Donanımı:Makam arıza işareti almaz.

 Yedeni:İkinci çizgideki Bakiye Diyez Sol perdesidir.

 Seyir:Hüseynî perdesinde seyre başlar başlayıp Dügâh perdesinde karar eder.



 Makamın Dizisi:

Beyati

Notayı tıklayarak büyütebilirsiniz.



Videomuz:



Bayati (Beyati) Makamı

 Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

 Seyri: Çıkıcı-inicidir.

 Dizisi:Yerinde Uşşak dörtlüsüne Neva'da Buselik beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.

 Güçlüsü: Uşşak makamında da olduğu gibi, Uşşak dörtlüsü ile Buselik beşlisinin ek yerindeki Neva perdesidir. Üzerinde Buselik çeşnili yarım karar yapılır.

 Asma Karar Perdeleri:Segah perdesi bu makam için önemli asma karar perdesidir.Bu perde üzerinde Segah ve Ferahnak beşlisi ile veya Segah üçlüsü ile asma karar yapılır.

 Beyatı makamının diğer asma karar perdeleri Neva,Acem ,Hüseyni ve Çargah perdeleridir.

 Genişlemesi: Beyati makamı hemen her zaman tiz taraftan genişler ve bu özelliği ile de Uşşak makamından ayrılır.

 Donanımı: Uşşak makamında olduğu gibi yalnızca Si perdesi için koma bemolü donanıma yazılır.

 Yedeni:Rast perdesidir.

 Seyir:Neva perdesi civarında seyre başlayıp Dügah perdesinde karar verir.



 Makamın Dizisi:

Beyati

Notayı tıklayarak büyütebilirsiniz.



Videomuz:



Rast Makamı

 Durağı:Rast (2.Çizgi Sol) Perdesidir.

 Seyri: Çıkıcıdır.

 Dizisi:Yerinde bir Rast beşlisine Neva'da bir Rast dörtlüsünün eklenmesinden meydana gelmiştir.

 Güçlüsü:Neva Perdesidir.

 Asma Karar Perdeleri:Neva ve Segâh perdeleridir.

 Genişlemesi:Rast perdesi civarından seyre başlar.Pest taraftan Yegah perdesinde rast beşlisi olarak genişler.

 Donanımı:Makam Si perdesi için koma bemol ve fa perdesi için bakiye diyez alır.

 Yedeni:Birinci aralıktaki Irak perdesidir.

 Seyir:Rast perdesinde seyre başlar başlayıp Rast perdesinde karar eder.

 Makamın Dizisi:

Rast

Notayı tıklayarak büyütebilirsiniz.



Videomuz:

Notayı tıklayarak büyütebilirsiniz.





Videomuz:



Uşşak Makamı

 Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

 Seyri: Çıkıcıdır.

 Dizisi:Yerinde Uşşak dörtlüsüne Neva'da Buselik beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.

 Güçlüsü:Neva perdesidir.

 Asma Karar Perdeleri:Segah ve Neva perdeleri bu makam için önemli asma karar perdeleridir.

 Genişlemesi: Dügâh Perdesi civarında seslere başlar.Daha sonra Neva perdesinde asma karar yapar.

 Donanım:Si perdesi için koma bemol işareti vardır.Uygulamada bu perde daha da pes basılır.

 Yedeni:Rast perdesidir.

 Seyir:Dügah perdesi civarında seyre başlayıp yeniden Dügah perdesinde karar verir.



  Makamın Dizisi:



Notayı,üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz.





Videomuz:



Hicaz Makamı

 Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

 Seyri:İnici-Çıkıcıdır ya da sadece çıkıcı olarak kullanılmıştır.

 Dizisi:Yerinde Hicaz dörtlüsüne Neva'da Rast beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.

 Güçlüsü: Neva perdesidir. Üzerinde Rast çeşnili yarım karar yapılır.

Asma Karar Perdeleri: Neva,Nim Hicaz ve Dik Kürdü perdeleridir.

 Genişlemesi:Makamın tiz ya da pes taraftan genişleyebilir.

 Donanımı: Si bakiye bemol,Do ve Fa perdesinde bakiye diyez donanıma yazılır.

 Yedeni:Rast perdesidir.

 Seyir:Dügah perdesi civarında seyre başlar,aynı perdede karar verir.

 Hicaz makamı dörde ayrılır:Humayun makamı,Hicaz makamı,Uzzal makamı ve Zirgüleli hicaz makamı.Biz bu makamları HİCAZ makamı adı ile tek bir makamda toplayacağız.



 Makamın Dizisi:

Hicaz

İlk çalacağımız eser:

Notayı,üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz.



Videomuz:





Notayı,üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz.



Videomuz:



Hüseyni Makamı

 Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

 Seyir: İnici-Çıkıcıdır.

 Dizisi:Yerinde Hüseyni beşlisine Hüseyni'de Uşşak dörtlüsünün eklenmesinden meydana gelmiştir.

 Güçlüsü:Hüseyni perdesidir.

 Asma Karar Perdeleri:Hüseyni ve Çargah perdeleridir.

 Genişlemesi: Tiz taraftan genişlemeye müsait bir makamdır.

 Donanımı: Si için koma bemol ve Fa için bakiye diyez donanıma yazılr.

 Yedeni:Rast perdesidir.

 Seyir:Hüseyni perdesi civarından seyre başlayıp dügah perdesinde karar verir.



 Makamın Dizisi:

Hüseyni

Örnek Eserimiz:

Notayı,üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz.





Videomuz:



Farklı bir Eserimiz:

Notayı,üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz.





Videomuz:



Muhayyer Makamı

 Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

 Seyri: İnicidir.

 Dizisi:Yerinde hüseyni beşlisine Hüseyni'de Uşşak dörtlüsünün eklenmesinden meydana gelmiştir.

 Güçlüsü:Hüseyni ve Muhayyer perdeleridir.

 Asma Karar Perdeleri:Muhayyer ,Hüseyni perdeleridir.

 Genişlemesi: Tiz taraftan genişlemeye müsait bir makamdır.

 Donanımı: Si için koma bemol ve Fa için bakiye diyez donanıma yazılr.

 Yedeni:Rast perdesidir.

 Seyir:Muhayyer perdesinden seyre başlayıp,Dügah perdesinde karar verir.



 Makamın Dizisi:



Muhayyer

Notayı tıklayarak büyütebilirsiniz.





Videomuz:



Karcığar Makamı

 Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

 Seyri: İnici-Çıkıcıdır.

 Dizisi:Yerinde Uşşak dörtlüsüne Neva Perdesinde Hicaz beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.

 Güçlüsü:Neva perdeleridir.

Asma Karar Perdeleri: Neva ve Çargâh perdeleridir.

 Genişlemesi: Tiz taraftan genişlemeye müsait bir makamdır.

 Donanımı: Si için koma bemol,mi için bakiye bemol ve Fa için bakiye diyez donanıma yazılır.

 Yedeni:Rast perdesidir.

 Seyir:Neva perdesi civarından seyre başlar.Neva perdesinde hicazlı,Çargah perdesinde nikrizli kalışlar yaparak dügah perdesinde karar verir.



 Makamın Dizisi:



Notayı üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz.





Videomuz:





 Beyati makamı ile başladığımız basit makamlardan bu kadarını öğrenmeniz şimdilik yeterlidir.Diğer dersimizde Şed(Göçürülmüş) Makamları inceleyeceğiz.

 

 

Ney Dersleri
Giriş 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

© www.neyzenim.com Neyzen Zeki Sözen