Ney dersleri 11, Neyzen Zeki Sözen

Ney Dersleri
Giriş 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Ney dersleri - 11

Bu dersimizde Makam konusuna değineceğiz. Makamları öğrenip, çeşitli eserler icra edeceğiz ama öncelikle bazı Nazari bilgileri öğrenmemiz gerekiyor. Bunları kısaca sunuyorum:

Makam Nedir ?Türk Müziğinde belirli aralıklarla birbirine uyan ve uygun seslerden kurulu bir gam içerisinde özel bir seyir kuralı olan müzik cümlelerinin meydana getirdiği diziye makam denir.

Yeden;Karar perdesinden 1 tam ses ya da yarım ses aşağıdaki sese verilen isme Yeden adı verilir.

Tam karar;Herhangi bir eserin en sonunda,bazen müzik cümlesinin sonunda ve mutlaka eserin makam dizisinin 1. derecesi üzerinde yapılır. Tam bir bitiş hissi verdiği için, sözün bitişi gibidir. Nokta'nın karşılığı olduğunu söyleyebiliriz. Tam karar, bir makamın en önemli perdesidir.

Yarım karar;Basit makamlarda, makam dizisini meydana getiren çeşnilerin ek yerindeki perde güçlüdür. Bazı bileşik makamlarda 3. derece güçlülük görevini almıştır.İnici makamlarda da, istisnalar hariç, genellikle 8. derece güçlü perdesidir. İşte yarım kararlar her makarmın güçlü perdesi üzerinde yapılır. Görevi durak perdesine yakın önemdedir. Yarım kararlar durak kadar kuvvetli bitiş hissi vermez.Lisandaki yarım cümleler gibidir. Sözün bir kısmının bittiğini, fakat daha söylenecek şeyler olduğunu ifade eder tarzdadır. Noktalamada , ve ; gibi aksanlara benzetebiliriz. Yarım karar genellikle eserlerin zemin sonunda yapılır.

Asma karar; Hangi perde üzerinde yapılacağı kesin değildir. Her makama göre değişir. İnici makamlarda tiz durak güçlü olduğuna göre, ana dizinin ek yerindeki perde asma karar perdelerinden biri olur. Fakat diğer asma kararlar her makamda genellikle birden fazla ve her makam için değişiktir. Asma kararların verdiği bitiş hissi yarım karardan daha zayıftır. Asıntıda kalmış bir duygu uyandırır. Soru , ünlem, hitap vs. gibi musıki cümlelerine uygundur ve bu tip musıki cümlelerinin sonunda bulunur.

Makamlar yapı itibarıyle üç gruba ayrılır:

1-Basit makamlar.

2- Şed makamlar (Göçürülmüş makamlar).

3- Mürekkep (Bileşik) makamlar.

Basit Makamlar:

On üç adettir:

1-) Çargah, 2-) Buselik, 3-) Kürdi, 4) Rast, 5-) Uşşak, 6-) Hüseynı, 7-) Neva, 8-) Hicaz, 9-) Hümayun, 10-) Uzzal, 11-)Zirgüleli Hicaz, 12-) Karcığar,13-) Basit Sûzinak makamlarıdır.

Göçürülmüş Makamlar;

On dört adettir:

1-)Mahur, 2-)Acemaşiran, 3-)Nihavent, 4-)Ruhnüvaz, 5-)Sultanî Yegâh, 6-)Kürdili Hicazkâr, 7-)Aşk’efzâ, 8-)Ferhnuma, 9-)Zîrgûleli Sûzinâk, 10-)Hicazkâr, 11-)Evcârâ, 12-)Suz-i Dil, 13-)Şedarabân, 14-)Reng-i Dil makamlarıdır.

Mürekkep (Birleşik)Makamlar;

Altmış altı adettir:

1)Nişabur, 2)Segâh, 3)Mâye, 4-)Müstear, 5-)Hüzzâm, 6-)Vech-i Arazbar, 7-)Bileşik Gülizâr, 8-)Bileşik Isfahan, 9-)Isfahânek, 10-)Beyati Arabân, 11-)Acem 12-)Acem Kürdî, 13-)Hisâr, 14-)Hisâr Buselik, 15-)Şehnâz, 16-)Arazbâr, 17-)Sâba, 18-)Dügâh, 19-)Kûcek, 20-)Sipihr, 21-)Gerdâniye, 22-)Muhayyer Sünbüle, 23-)Dügâh Mâye, 24-)Sultân-ı Irâk, 25-)Nişâbûrek, 26-)Nikriz, 27-)Nev’eser, 28-)Pesendîde, 29-)Güldeste, 30-)Tarz-ı Nevin, 31-)Nihâvend-i Kebir, 29-)Zâvil, 30-)Pençgâh, 31-)Sûz-i Dilârâ, 32-)Büzürk, 33-)Sâzkâr, 34-)Rehâvî, 35-)Şevk-i Dil, 36-)Irâk, 37-)Eviç, 38-)Bestenigâr, 39-)Beste-Isfahan, 40-)Râhatü’l-Ervâh, 41-)Dikleş-Hâverân, 42-)Rûy-i Irâk, 43-)Revnâk-Nûma, 44-)Hüzzâm-ı Cedîd, 45-)Ferahnâk, 46-)Şevk-u Tarab, 47-)Şevk’efzâ, 48-)Şevk-âver, 49-)Tarz-ı Cedid, 50-)Hüseynî Aşirân, 51-)Bûselik Aşîrân, 52-)Aşiran Zemzeme, 53-)Nühüft, 54-)Can-feza, 55-)Sâba Aşiran, 56-)Hicaz Aşiran, 57-)Zirefkend, 58-)Ferahfeza, 59-)Dilkeşîde, 60-)Lâlegül, 61-)Sultânî Segâh, 62-)Şive-Nümâ, 63-)Şeref-Nûmâ, 64-)Yegâh, 65-)Acem’li Yegâh, 66-)Anber-efşan makamlarıdır.

Makamlar konusuna M.Ekrem Karadeniz Türk Mûsikîsinin Nazariye ve Esasları adlı kitabında şöyle değinmiş: Bugün notaları olan eserleri inceleyerek tesbit edebildiğimiz makamların sayısı 150 kadardır. Bunlardan bir kısmı birleşik makamlardır. Bir kısmı da asıl makamlardan çok az çeşni farkıyla ayrılan tâlî makamlardır. Seyirlerini ve notalarını gereği gibi tesbit edebildiğimiz başlıca temel makamlarımızın sayısı ise 100'ü geçmemektedir.

Değerli Neyzenler biz bu makamlar arasında, günümüzde en fazla kullanılanları ve Ney için en uygun olanlarına değineceğiz.

Şimdi Basit makamlardan başlayarak makamları tanıyalım:

Bayati Makamı

Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

Seyri: Çıkıcı-inicidir.

Dizisi:Yerinde Uşşak dörtlüsüne Neva'da Buselik beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.

Güçlüsü: Uşşak makamında da olduğu gibi, Uşşak dörtlüsü ile Buselik beşlisinin ek yerindeki Neva perdesidir. Üzerinde Buselik çeşnili yarım karar yapılır.Asma Karar Perdeleri: Segah perdesi bu makam için de önemli asma karar perdesidir.

Bundan başka bir asma karar perdesi olmamakla beraber Acem perdesi Beyati makamı için önemli bir perdedir. Beyati seyri sırasında sık sık Acem perdesi gösterilir. Daha açık bir şekilde söylemek gerekirse, Beyatı makamı, Neva ve Acem perdeleri arasında sıkça dolaşır.

Beyatı makamının diğer önemli asma karar perdeleri Neva ve Çargah perdeleridir.

Genişlemesi: Fakat Beyati makamı hemen her zaman tiz taraftan genişler ve bu özelliği ile de Uşşak makamından ayrılır.

Donanımı: Uşşak makamında olduğu gibi yalnızca si için koma bemolü donanıma yazılır.

Yedeni:Rast perdesidir.

İlk çalacağımız eser:

Bu eserin icrasını video ile sunuyorum:

Rast Makamı

Durağı:Rast (2.Çizgi Sol) Perdesidir.

Seyri: Çıkıcıdır.

Dizisi:Yerinde bir Rast beşlisine Neva'da bir Rast dörtlüsünün eklenmesinden meydana gelmiştir.

Güçlüsü:Neva Perdesidir.

Donanımı:Si perdesinde koma bemol fa perdesinde bakiye diyez vardır.

Yeden: Irak perdesidir.

Makamın Dizisi:

Rast Makamında geçeceğimiz eser ise :

Eserin Videosu

Uşşak Makamı

Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

Seyri: Çıkıcıdır.

Dizisi:Yerinde Uşşak dörtlüsüne Neva'da Buselik beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.

Güçlüsü:Neva perdesidir.

Asma Karar Perdeleri.Segah perdesi bu makam için önemli asma karar perdesidir.

Genişlemesi: Dügâh Perdesi civarında seslere başlar.Daha sonra Neva perdesinde asma karar yapar.

Yedeni:Rast perdesidir.

Makamın Dizisi:

Uşşak Makamında geçeceğimiz eser :

Uşşak Şarkı

Bu eserin videosunu hazırlamaktayım.

Hicaz Makamı

Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

Seyri:İnici-Çıkıcıdır ya da sadece çıkıcı olarak kullanılmıştır.

Dizisi:Yerinde Hicaz dörtlüsüne Neva'da Rast beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.

Güçlüsü: Neva perdesidir. Üzerinde Rast çeşnili yarım karar yapılır.

Asma Karar Perdeleri: Neva,Nim Hicaz ve Dik Kürdü perdeleridir.

Genişlemesi:Makamın tiz ya da pes taraftan genişleyebilir.

Donanımı: Si bakiye bemol,Do ve Fa perdesinde bakiye diyez donanıma yazılır.

Yedeni:Rast perdesidir.

Hicaz makamı dört makamdan oluşur:Humayun makamı,Hicaz makamı,Uzzal makamı ve Zirgüleli hicaz makamı.Biz bu makamları HİCAZ makamı adı ile tek bir makamda toplayacağız.

Makamın Seyri: